Rijksmonument, gemeentelijk monument of beschermd stadsgezicht?
Dat maakt veel uit voor wat u binnen en buiten mag doen.
- Rijksmonument. Het hele gebouw is beschermd, binnen en buiten. Stucplafonds, lijstwerk, schouwen en oud pleisterwerk horen vaak bij de monumentale waarde. Of uw pand een rijksmonument is, ziet u in het monumentenregister van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
- Gemeentelijk monument. De gemeente bepaalt wat er beschermd is. Bij veel gemeentelijke monumenten gaat het vooral om de buitenkant, maar soms ook om onderdelen binnen. Dat staat in de omschrijving van het monument bij de gemeente.
- Beschermd stadsgezicht. Hier gaat het om het straatbeeld: gevels, daken en de ruimte ertussen. Binnen in een gewoon huis in een beschermd stadsgezicht gelden voor stucwerk geen extra regels. In Haarlem gaat het om de binnenstad met de Haarlemmerhout, Haarlem-Zuid, Zuidwest en Noord, en om het dorpsgezicht van Spaarndam.
Gewoon onderhoud kan meestal zonder vergunning
Onderhoud waarbij de vorm, het profiel, het materiaal en de kleur gelijk blijven, mag bij een rijksmonument in de regel zonder vergunning. Denk aan het bijwerken van een scheur in een kalkplafond met kalk, het vastzetten van een loszittend stuk lijstwerk of het opnieuw sauzen in dezelfde kleur. Het gaat daarbij om herstel op kleine schaal.
Wanneer wel een vergunning nodig is
Zodra u meer doet dan onderhouden, kan een omgevingsvergunning voor het monument nodig zijn. Bijvoorbeeld als u:
- een oud stucplafond of rietplafond vervangt door een nieuw plafond;
- lijstwerk, rozetten of ornamenten weghaalt;
- een ander materiaal kiest, zoals gips of cement waar kalk zat;
- een gevel een andere kleur of afwerking geeft.
Grootschalig vervangen geldt al snel niet meer als onderhoud, maar als restauratie of verbouwing. Twijfelt u, vraag het dan vooraf na bij de gemeente Haarlem. Een vergunning aanvragen doet de eigenaar; wij kunnen een omschrijving van het werk en de materialen aanleveren.
Materialen die passen
Nieuw pleisterwerk moet in een oud pand aansluiten op de bestaande opbouw:
- Kalkpleister blijft wat zacht en laat vocht door. Op oude bakstenen muren, die vocht opnemen en weer afgeven, voorkomt dat schade.
- Cement is hard en dicht. Op een zachte, oude muur trekt het vocht en zout naar de randen, en daar gaat de steen of het oude pleister kapot.
- Gips is prima op een droge binnenmuur, maar minder geschikt op een vochtige muur of een buitenmuur die veel regen vangt.
- Een dampopen saus, zoals kalkverf of silicaatverf, laat het vocht eruit. Een dichte latex op kalkpleister kan op den duur gaan bladderen.
Herstel liever dan vervangen
Bij een monument is herstel van het bestaande bijna altijd de eerste keus. Een stucplafond met scheuren is vaak te redden door losse delen vast te zetten en de scheuren met kalk te dichten. Ontbrekende stukken lijstwerk kunnen in hetzelfde profiel worden nagemaakt. Hoe dat gaat, leest u bij lijstwerk en stucversieringen en bij een rietplafond herstellen of vervangen.
Onze werkwijze bij monumenten
We bekijken eerst het pand en de bestaande opbouw van het pleisterwerk. Daarna adviseren we welke aanpak en materialen passen, en wat u vooraf bij de gemeente kunt nagaan. Wilt u weten wat het kost? Vraag een offerte aan.
